اهمیت و وجوب امر به معروف و نهی از منكر

 وجوب امر به معروف و نهی از منکر

چرا اسلام و قرآن امر به معروف و نهی از منكر را واجب كرده است ؟

از مجموع آیات و روایاتی كه در موضوع امر به معروف و نهی از منكر وجود دارد استفاده می شود كه اسلام می خواهد همه افراد جامعه اسلامی به گونه ای تربیت شوند كه در برابر رفتار همدیگر احساس مسئولیت كنند زیرا روشن است كه مصالح و سعادت دنیوی و اخروی افراد جامعه به یكدیگر مرتبط است و اعمال و رفتار افراد اجتماع در سرنوشت یكدیگر تأثیر می گذارد و آثار صلاح و فساد افراد ، تنها به خود آنها محدود نمی شود ، بلكه نتیجه مثبت و منفی بسیاری از اعمال اعضای جامعه ، به كسانی بر می گردد كه در آن جامعه زندگی می كنند ؛ برای مثال سود و زیان رعایت یا عدم رعایت قوانین اجتماعی به همه می رسد . كارهای خوب نیكوكاران در سعادت دیگران مؤثر است و كارهای بد بدكاران نیز در جامعه اثر می گذارد و اساساً افراد جامعه ، مانند اعضای یك پیكرند كه اگر یكی از عضوها سلامت خود را از دست بدهد ، دیگر اعضا را نیز با مشكل روبرو می كند . از همین رو ، حتی در جوامع غربی كه فردگرایند و معمولاً در كار یكدیگر دخالت نمی كنند ، درباره ی اموری كه آثار منفی در جامعه دارد و منافع مادی آنان را به خطر می اندازد ، حساسیت نشان داده و درباره این گونه امور ، نظارت و كنترل دارند . از پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم  نقل شده است كه فرمود :

یك فرد گناهكار در میان مردم ، همانند كسی است كه با جمعی سوار بر كشتی شود و به هنگامی كه در وسط دریا قرار گیرد ، تبری برداشته و به سوراخ كردن موضعی كه در آن نشسته است بپردازد و هرگاه به او اعتراض كنند ، در جواب بگوید : من در سهم خود تصرف می كنم . اگر دیگران او را از این عمل خطرناك باز ندارند ، طولی نمی كشد كه آب دریا به داخل كشتی نفوذ كرده و یك باره همگی در دریا غرق می شوند .

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم  با این مثال زیبا ، منطقی بودن وظیفه امر به معروف و نهی از منكر را مجسم ساخته و نظارت فرد بر اجتماع را یك حق طبیعی می داند كه ناشی از پیوند سرنوشت هاست . بنابراین ، یكی از ادله وجوب امر به معروف و نهی از منكر ، پیوند سرنوشت انسان ها به یكدیگر در دنیاست و علاقه به سرنوشت خود و دیگران اقتضا می كند كه انسان مسلمان ، برای ایجاد جامعه ای سالم - كه سرشار از خوبی ها و تهی از بدی هاست - بكوشد . افزون بر این اسلام به مهرورزی ، مهربانی و دستگیری از انسان های نیازمند ، اهمیت ویژه ای داده است و محبوبترین مردم را كسی می داند كه وجودش برای دیگران سودمند تر باشد . از همین رو ، اموری مانند دستگیری از فقرا و مستمندان ، رسیدگی به بیماران و سرپرستی از یتیمان ، از ارزش والایی برخوردار است . حال كه چنین است آیا ممكن است اسلام به نیازمندی های معنوی مؤمنان بی توجه باشد و آیا ممكن است كه انسان در برابر دیگران مهربان بوده و از این كه آنان به راهی بروند كه پایانش جهنم و غضب الهی است بی تفاوت باشد ؟

پاسخ این دو پرسش منفی است و مهرورزی به دیگران اقتضا می كند كه مؤمنان همواره بر رفتار و كردار یكدیگر نظارت داشته باشند و بكوشند همه آحاد جامعه اسلامی ، آینده ای سعادتمند در بهشت جاویدان داشته باشند و در پی چنین تلاش فراگیری است كه جامعه اسلامی ، مدال بهترین امت را دریافت خواهد كرد :

« كُنتُم خَیرَ اُمَّةٍ اُخرِجَت لِلنّاسِ تَأمُرونَ بِالمَعروفِ و تَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ . . . »؛ شما بهترین امتی هستید كه برای مردم پدیدار شده اید ، به كار پسندیده فرمان می دهید و از كار ناپسند باز می دارید .

جامعه اسلامی در چنین شرایطی ، كه به امر به معروف و نهی از منكر عمل می كند ، به فلاح و رستگاری خواهد رسید .

آنچه   از    هر    واجبی   نیکوتر  است

امر برمعروف ونهی ازمنکراست

دامنه معروف ها و منکرها  در تمامی شئون فردی و اجتماعی و حکومتی گسترش داشته و شامل همه ی ابعاد زندگی فردی و اجتماعی و حکومت می شود.

آیت الله مظاهری

إنَّ الأمرَ بِالمَعروفِ وَالنَّهیَ عَنِ المُنكَرِ سَبیلُ الأنبیاءِ ، وَمِنهاجُ الصُّلَحاءِ ، فَریضَةٌ عَظیمَةٌ بِها تُقامُ الفَرائضُ ، وتَأمَنُ المَذاهِبُ ، وتَحِلُّ المَكاسِبُ ، وتُرَدُّ المَظالِمُ ، وَتَعمُرُ الأرضُ ، وَیُنصَفُ مِنَ الأعداءِ ، وَیَستَقیمُ الأمرُ؛

امر به معروف و نهى از منكر راه و روش پیامبران و شیوه صالحان است و فریضه بزرگى است كه دیگر فرایض به واسطه آن بر پا مى‏شود، راه‏ها امن مى‏گردد و درآمدها حلال مى‏شود و حقوق پایمال شده به صاحبانش برمى‏گردد، زمین آباد مى‏شود و حق از دشمنان گرفته مى‏شود و كارها سامان مى‏پذیرد.

كافى، ج5، ص56، ح1

كسى امر بمعروف و نهى از منكر میكند كه داراى سه خصلت باشد:

عالم به آنچه امر و نهى میکند باشد،

 عادل باشد در امر و نهى ای كه میكند

رفق و مدارا را در امر و نهى رعایت كند.

كنشى‌ است‌ برای‌ تحقق‌ آنچه‌ مطابق‌ تعالیم‌ دین‌ و عرف‌ دینداری‌ آشنا و پسندیده‌ است‌ و

نهى‌ از منكر:

واكنشى‌ است‌ برای‌ نابود ساختن‌ آنچه‌ ناآشنا و نكوهیده‌ است‌.

چرایی پرداختن به امر به معروف و نهی از منکر(1)

جهت تبیین این موضوع بایستی دیدگاه و نوع تفکر خود از انسان، جامعه، هستی و نفس معرفت به این موضوع را ابتدائا روشن کنیم تا بتوانیم چرایی این موضوع را دریابیم.علت این امر آن است که اگر ما به این مبانی و مبادی نپردازیم و موضع خود را در این مسائل تبیین نکنیم از مسیر حرکت و نقطه هدف هم تصویر روشنی نخواهیم داشت و تنها موج سوار خواهیم بود که در دنیای شبهات و شکیات امروزی به راحتی دیر یا زود از قافله به در شده و مسیرمان دگر خواهد شد.

این بنده برآنم طی چند یادداشت به تبیین چرایی این مهم بپردازم و نشان دهم که والله العظیم جامعه همان کشتی ای است که اگر یک نفر به خواست خود جای خودش را سوراخ کند همگی غرق میشوند.در واقع ما امر و نهی میکنیم تا هم خود بمانیم و هم به ماندن دیگری و دیگران کمک کنیم و نیز نه هر نوع ماندنی بلکه سالم ماندن در ابعاد روحانی، جسمانی و عقلانی.

اصولا در تبیین فلسفی هر موضوعی سه سؤال اصلی وجود دارد که عبارتند از‌: چیستی،چرایی و چگونگی که همان مطلب هل،مطلب ما و مطلب لم میباشند.از آنجا که مخاطبان آشنایی با چیستی این مهم دارند از پرداختن مستقل به آن خودداری کرده و وارد چرایی موضوع شده ایم.

لکن جهت اتقان مطلب بدانیم و میدانیم که امر به معروف و نهی از منکر از فروعات دین مبین اسلام بوده که در ردیف نماز و روزه و حج و امثالهم قرار دارد و حتی فراتر از این ها؛چراکه امثال شهید مطهری(ره) از آن به اصل مبقیه نظام اسلامی یاد کرده اند و امام خامنه ای (مد ظله العالی) آن را عامل حیات اجتماعی و شرط حفظ نظام اسلامی و عامل اجرایی شدن سایر احکام اسلامی میدانند.

این مهم در غرب(علوم غربی) با مفاهیمی همچون نظارت اجتماعی،سرمایه اجتماعی،مشارکت و مشارکت سیاسی،پلیس خوب و پلیس بد،جامعه مدنی،نهاد های مدنی و امثالهم جایگزین شده است.

امر به معروف و نهی از منکر در بیانی ساده یعنی

کنار راننده مرد جوانی نشسته بود که انگار از خیس شدن زیر بارون دل خوشی نداشت. وقتی سخنرانی راننده درباره مشکلات بنیادی مملکت شروع شد خیلی سریع خودش رو وارد بحث کرد که بهتره ادامه بحث رو به صورت یه گفتگوی دو طرفه دنبال کنیم :

راننده تاکسی : برادر خانمم یه وام 6 میلیون تومنی میخواست بگیره مجبور شد ماشینش رو بذاره به عنوان وثیقه. بنده خدا الان خورده به مشکل دارند ماشینش رو مصادره میکنند. یه عده دزد دارند میلیارد میلیارد اختلاس میکنند کسی هم خبردار نمیشه اون وقت این جوون رو ببین چجوری سر میدوونند !

مسافر : نوش جونش !