باسمه تعالی

اهمیت و وجوب امر به معروف و نهی از منكر

 وجوب امر به معروف و نهی از منکر

چرا اسلام و قرآن امر به معروف و نهی از منكر را واجب كرده است ؟

از مجموع آیات و روایاتی كه در موضوع امر به معروف و نهی از منكر وجود دارد استفاده می شود كه اسلام می خواهد همه افراد جامعه اسلامی به گونه ای تربیت شوند كه در برابر رفتار همدیگر احساس مسئولیت كنند زیرا روشن است كه مصالح و سعادت دنیوی و اخروی افراد جامعه به یكدیگر مرتبط است و اعمال و رفتار افراد اجتماع در سرنوشت یكدیگر تأثیر می گذارد و آثار صلاح و فساد افراد ، تنها به خود آنها محدود نمی شود ، بلكه نتیجه مثبت و منفی بسیاری از اعمال اعضای جامعه ، به كسانی بر می گردد كه در آن جامعه زندگی می كنند ؛ برای مثال سود و زیان رعایت یا عدم رعایت قوانین اجتماعی به همه می رسد . كارهای خوب نیكوكاران در سعادت دیگران مؤثر است و كارهای بد بدكاران نیز در جامعه اثر می گذارد و اساساً افراد جامعه ، مانند اعضای یك پیكرند كه اگر یكی از عضوها سلامت خود را از دست بدهد ، دیگر اعضا را نیز با مشكل روبرو می كند . از همین رو ، حتی در جوامع غربی كه فردگرایند و معمولاً در كار یكدیگر دخالت نمی كنند ، درباره ی اموری كه آثار منفی در جامعه دارد و منافع مادی آنان را به خطر می اندازد ، حساسیت نشان داده و درباره این گونه امور ، نظارت و كنترل دارند . از پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم  نقل شده است كه فرمود :

یك فرد گناهكار در میان مردم ، همانند كسی است كه با جمعی سوار بر كشتی شود و به هنگامی كه در وسط دریا قرار گیرد ، تبری برداشته و به سوراخ كردن موضعی كه در آن نشسته است بپردازد و هرگاه به او اعتراض كنند ، در جواب بگوید : من در سهم خود تصرف می كنم . اگر دیگران او را از این عمل خطرناك باز ندارند ، طولی نمی كشد كه آب دریا به داخل كشتی نفوذ كرده و یك باره همگی در دریا غرق می شوند .

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم  با این مثال زیبا ، منطقی بودن وظیفه امر به معروف و نهی از منكر را مجسم ساخته و نظارت فرد بر اجتماع را یك حق طبیعی می داند كه ناشی از پیوند سرنوشت هاست . بنابراین ، یكی از ادله وجوب امر به معروف و نهی از منكر ، پیوند سرنوشت انسان ها به یكدیگر در دنیاست و علاقه به سرنوشت خود و دیگران اقتضا می كند كه انسان مسلمان ، برای ایجاد جامعه ای سالم - كه سرشار از خوبی ها و تهی از بدی هاست - بكوشد . افزون بر این اسلام به مهرورزی ، مهربانی و دستگیری از انسان های نیازمند ، اهمیت ویژه ای داده است و محبوبترین مردم را كسی می داند كه وجودش برای دیگران سودمند تر باشد . از همین رو ، اموری مانند دستگیری از فقرا و مستمندان ، رسیدگی به بیماران و سرپرستی از یتیمان ، از ارزش والایی برخوردار است . حال كه چنین است آیا ممكن است اسلام به نیازمندی های معنوی مؤمنان بی توجه باشد و آیا ممكن است كه انسان در برابر دیگران مهربان بوده و از این كه آنان به راهی بروند كه پایانش جهنم و غضب الهی است بی تفاوت باشد ؟

پاسخ این دو پرسش منفی است و مهرورزی به دیگران اقتضا می كند كه مؤمنان همواره بر رفتار و كردار یكدیگر نظارت داشته باشند و بكوشند همه آحاد جامعه اسلامی ، آینده ای سعادتمند در بهشت جاویدان داشته باشند و در پی چنین تلاش فراگیری است كه جامعه اسلامی ، مدال بهترین امت را دریافت خواهد كرد :

« كُنتُم خَیرَ اُمَّةٍ اُخرِجَت لِلنّاسِ تَأمُرونَ بِالمَعروفِ و تَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ . . . »؛ شما بهترین امتی هستید كه برای مردم پدیدار شده اید ، به كار پسندیده فرمان می دهید و از كار ناپسند باز می دارید .

جامعه اسلامی در چنین شرایطی ، كه به امر به معروف و نهی از منكر عمل می كند ، به فلاح و رستگاری خواهد رسید .